เป็นนอมินีให้ต่างชาติ ผิดกฎหมายไหม เสี่ยงอะไรบ้าง

"แค่ช่วยถือหุ้นให้เพื่อนต่างชาติ ไม่มีอะไรมาก" — หลายคนได้ยินคำนี้จากคนรู้จัก หรือแม้แต่จากนายหน้าที่อาสาจัดการเรื่องจดทะเบียนบริษัทให้ครบทุกอย่าง โดยบอกว่าเป็นเรื่องปกติที่คนไทยทำกันทั่วไป ไม่มีความเสี่ยงอะไร

ในทางกฎหมาย การถือหุ้นแทนหรือช่วยให้คนต่างชาติประกอบธุรกิจโดยหลีกเลี่ยงข้อจำกัดตามกฎหมายไทยมีชื่อเรียกว่า "นอมินี" ความเสี่ยงเกิดขึ้นเมื่อคนไทยถือหุ้นแทนคนต่างด้าว หรือเข้ามาเป็นผู้ถือหุ้นเพียงในนาม เพื่อให้คนต่างด้าวสามารถประกอบธุรกิจโดยหลีกเลี่ยงหรือฝ่าฝืนข้อจำกัดตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 การจัดโครงสร้างในลักษณะดังกล่าวอาจเข้าข่ายความผิดตามมาตรา 36 — และที่สำคัญ คนต่างชาติที่ยินยอมให้มีการจัดโครงสร้างเช่นนี้ก็มีความผิดตามมาตราเดียวกันด้วย ไม่ใช่แค่ฝ่ายไทยเท่านั้นที่ต้องรับผิด

นอมินีคืออะไรตามกฎหมายไทย

มาตรา 36 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 กำหนดว่า ผู้มีสัญชาติไทยหรือนิติบุคคลที่มิใช่คนต่างด้าว ที่ให้ความช่วยเหลือ สนับสนุน หรือร่วมประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวในธุรกิจที่กฎหมายสงวนไว้ โดยคนต่างด้าวไม่ได้รับอนุญาต หรือถือหุ้นแทนคนต่างด้าวในห้างหุ้นส่วนหรือบริษัท เพื่อให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจโดยหลีกเลี่ยงหรือฝ่าฝืนกฎหมาย รวมทั้งคนต่างด้าวซึ่งยินยอมให้มีการกระทำดังกล่าว — ทั้งหมดนี้อยู่ในความผิดฐานเดียวกันตามมาตรา 36

เสี่ยงอะไรบ้างถ้าเป็นนอมินี

โทษทางอาญา

มาตรา 36 กำหนดความรับผิดทั้งแก่คนไทยหรือนิติบุคคลไทยที่ให้ความช่วยเหลือ สนับสนุน ร่วมประกอบธุรกิจ หรือถือหุ้นแทนคนต่างด้าวเพื่อให้มีการหลีกเลี่ยงหรือฝ่าฝืนกฎหมาย รวมถึงคนต่างด้าวที่ยินยอมให้มีการกระทำดังกล่าว โดยมีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับตั้งแต่ 100,000 ถึง 1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

นอกจากนี้ หากคนต่างด้าวประกอบธุรกิจโดยฝ่าฝืนมาตรา 6 มาตรา 7 หรือมาตรา 8 ก็อาจมีความผิดอีกฐานหนึ่งตามมาตรา 37 ซึ่งกำหนดโทษในระดับเดียวกัน

ศาลอาจสั่งให้ยุติโครงสร้างนอมินี

นอกจากโทษจำคุกหรือปรับแล้ว มาตรา 36 ยังกำหนดให้ศาลสั่งให้เลิกการให้ความช่วยเหลือหรือสนับสนุน เลิกการร่วมประกอบธุรกิจ หรือเลิกการถือหุ้นหรือการเป็นหุ้นส่วน แล้วแต่กรณี หากฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาล ยังมีโทษปรับรายวันตั้งแต่ 10,000 ถึง 50,000 บาท ตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนอยู่

ความเสี่ยงอื่นที่มักถูกมองข้าม

หากผู้ถือหุ้นแทนมีชื่อเป็นกรรมการผู้มีอำนาจลงนามด้วย อาจมีความรับผิดเพิ่มเติมในฐานะกรรมการที่ต้องพิจารณาเป็นกรณีไป ควรปรึกษาทนายเพื่อประเมินความเสี่ยงเฉพาะสถานการณ์ของตนเอง

สัญญาณที่ควรตรวจสอบเพิ่มเติม

ลักษณะต่อไปนี้ไม่จำเป็นต้องหมายความว่าเป็นนอมินีโดยอัตโนมัติ แต่เป็นสัญญาณที่ควรตรวจสอบข้อเท็จจริงและที่มาของเงินลงทุนเพิ่มเติม

• ถูกขอให้ลงชื่อเป็นผู้ถือหุ้น แต่เงินลงทุนไม่ได้มาจากตนเองจริง
• ไม่มีส่วนร่วมในการบริหารหรือตัดสินใจของบริษัทเลย
• ถูกขอให้เซ็นเอกสารมอบอำนาจแบบกว้างๆ ไว้ล่วงหน้า โดยไม่รู้รายละเอียดว่าจะนำไปใช้ทำอะไร
• ได้รับค่าตอบแทนเป็นก้อนเดียวเพื่อ "ยืมชื่อ" โดยไม่มีบทบาทอื่นในบริษัท

มาตรการตรวจสอบที่เข้มขึ้น

กรมพัฒนาธุรกิจการค้าได้ออกคำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ 2/2569 ซึ่งมีผลตั้งแต่วันที่ 1 สิงหาคม 2569 เพื่อเพิ่มมาตรการตรวจสอบการลงทุนในกรณีที่เกี่ยวข้องกับคนต่างด้าว ทั้งในขั้นตอนการจดทะเบียนจัดตั้งและการจดทะเบียนแก้ไขเพิ่มเติมบางกรณี โดยกำหนดให้ยื่นหลักฐานเพิ่มเติม เช่น Bank Statement หนังสือชี้แจงการลงทุน หรือหนังสือยืนยันการลงทุน ตามลักษณะของคำขอและเงื่อนไขที่คำสั่งกำหนด ทำให้การตรวจพบกรณีนอมินีทำได้ง่ายและเร็วขึ้นกว่าเดิม

WPK ช่วยอะไรได้บ้าง

ก่อนตัดสินใจร่วมทุนหรือรับถือหุ้นแทนใครก็ตาม การตรวจสอบโครงสร้างผู้ถือหุ้นและสัดส่วนการลงทุนให้ถูกต้องตามกฎหมายตั้งแต่แรกเป็นเรื่องสำคัญมาก WPK ให้คำปรึกษาด้านการจดทะเบียนบริษัทที่มีผู้ร่วมทุนต่างชาติ ช่วยตรวจสอบสัดส่วนหุ้นและเอกสารประกอบให้ครบถ้วนถูกต้อง เพื่อให้ทั้งฝ่ายไทยและต่างชาติดำเนินธุรกิจได้อย่างปลอดภัยและถูกกฎหมาย

คำถามที่พบบ่อย

ถือหุ้นแทนโดยไม่รู้ว่าผิดกฎหมาย จะรับผิดไหม

การอ้างว่าไม่ทราบว่ากฎหมายห้ามเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้พ้นความรับผิดโดยอัตโนมัติ อย่างไรก็ดี ความรับผิดทางอาญาต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและเจตนาของผู้เกี่ยวข้องในแต่ละกรณี เช่น ทราบหรือไม่ว่าตนกำลังถือหุ้นแทน และทราบถึงลักษณะการประกอบธุรกิจหรือโครงสร้างที่แท้จริงเพียงใด ควรปรึกษาทนายเพื่อประเมินสถานการณ์ของตนเอง

เคยถือหุ้นแทนไปแล้ว แก้ไขย้อนหลังได้ไหม

สามารถปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อวางแผนแก้ไขโครงสร้างผู้ถือหุ้นให้ถูกต้องได้ แต่รายละเอียดวิธีการขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายเพื่อประเมินแนวทางที่เหมาะสม

ต่างชาติถือหุ้นในบริษัทไทยได้ไม่เกิน 49% เสมอไปหรือไม่

ไม่เสมอไป การพิจารณาว่าคนต่างชาติสามารถถือหุ้นหรือประกอบธุรกิจได้เพียงใดขึ้นอยู่กับประเภทธุรกิจ สถานะของนิติบุคคล และข้อยกเว้นหรือสิทธิที่อาจได้รับตามกฎหมายหรือความตกลงที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ดี การกำหนดสัดส่วนผู้ถือหุ้นไทยเพียงเพื่ออำพรางการลงทุนที่แท้จริงของคนต่างด้าวอาจเข้าข่ายนอมินีได้ แม้โครงสร้างผู้ถือหุ้นบนเอกสารจะดูเป็นไปตามสัดส่วนที่กำหนด

หากถูกตรวจสอบและพบว่าเป็นนอมินี ต้องทำอย่างไร

ควรปรึกษาทนายโดยเร็วที่สุดเพื่อประเมินสถานะทางกฎหมายและแนวทางแก้ไขที่เหมาะสมกับสถานการณ์

หากคุณกำลังพิจารณาร่วมทุนกับคนต่างชาติ หรือไม่แน่ใจว่าโครงสร้างผู้ถือหุ้นของบริษัทถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่ WPK ยินดีให้คำปรึกษาและช่วยตรวจสอบให้