ถอนผู้จัดการมรดก ทำยังไง เมื่อไหร่ทำได้ และใครมีสิทธิร้องขอ

ศาลตั้งพี่ชายของคุณเป็นผู้จัดการมรดกเมื่อแปดเดือนก่อน ตอนนั้นทุกคนในบ้านเห็นด้วย ไม่มีใครคัดค้าน

วันนี้บัญชีทรัพย์มรดกยังไม่มีใครได้เห็น ที่ดินแปลงหนึ่งถูกจัดการไปแล้วโดยที่คุณไม่เคยเห็นเอกสาร และทุกครั้งที่ถามก็ได้คำตอบเดิมว่าเดี๋ยวจัดการให้

คำถามที่ตามมาคือ คุณ ถอนผู้จัดการมรดก คนนี้ได้ไหม ต้องทำอย่างไร และมีเวลาเหลืออีกเท่าไร

ถอนผู้จัดการมรดก กฎหมายไทยเขียนไว้ว่าอย่างไร

หลักอยู่ที่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1727 วรรคหนึ่ง

"ผู้มีส่วนได้เสียคนหนึ่งคนใดจะร้องขอให้ศาลสั่งถอนผู้จัดการมรดก เพราะเหตุผู้จัดการมรดกละเลยไม่ทำการตามหน้าที่ หรือเพราะเหตุอย่างอื่นที่สมควรก็ได้ แต่ต้องร้องขอเสียก่อนที่การปันมรดกเสร็จสิ้นลง"

อ่านช้า ๆ จะเห็นเงื่อนไขสามข้อที่ต้องครบพร้อมกัน

ผู้ร้องต้องเป็นผู้มีส่วนได้เสีย ไม่ใช่ใครก็ร้องได้
ต้องมีเหตุ คือละเลยไม่ทำการตามหน้าที่ หรือเหตุอย่างอื่นที่สมควร
ต้องร้องก่อนที่การปันมรดกเสร็จสิ้นลง

ข้อสามเป็นข้อที่คนพลาดกันมากที่สุด เพราะกฎหมายไม่ได้ให้เวลาเป็นตัวเลขวันหรือเดือน แต่ผูกไว้กับเหตุการณ์ พอปันมรดกเสร็จสิ้นลงแล้ว ประตูของมาตรา 1727 ก็ปิด

เหตุถอนผู้จัดการมรดก มีอะไรบ้าง

มาตรา 1727 ไม่ได้ไล่รายการเหตุไว้ทีละข้อ คำว่าละเลยไม่ทำการตามหน้าที่จึงต้องอ่านคู่กับหน้าที่ที่กฎหมายกำหนดให้ผู้จัดการมรดกไว้จริง ๆ

หน้าที่ที่มีกำหนดเวลาชัดเจน

มาตรา 1728 ผู้จัดการมรดกต้องลงมือจัดทำบัญชีทรัพย์มรดกภายในสิบห้าวัน
มาตรา 1729 ต้องทำบัญชีทรัพย์มรดกให้แล้วเสร็จภายในหนึ่งเดือนนับแต่เวลาที่ระบุไว้ในมาตรา 1728 และต้องทำต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนซึ่งต้องเป็นผู้มีส่วนได้เสียในกองมรดกด้วย ถ้าจะขอขยายเวลา ต้องร้องขอต่อศาลก่อนสิ้นกำหนดหนึ่งเดือน
มาตรา 1732 ต้องจัดการตามหน้าที่และทำรายงานแสดงบัญชีการจัดการและแบ่งปันมรดกให้เสร็จภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ระบุไว้ในมาตรา 1728 เว้นแต่ผู้ทำพินัยกรรม ทายาทโดยจำนวนข้างมาก หรือศาลจะกำหนดเวลาไว้เป็นอย่างอื่น

เหตุที่กฎหมายเขียนไว้ตรงตัวว่าถอนได้

มาตรา 1731 พูดเรื่องนี้ตรง ๆ ว่าถ้าผู้จัดการมรดกไม่ได้จัดทำบัญชีภายในเวลาและตามแบบที่กำหนดไว้ หรือถ้าบัญชีนั้นไม่เป็นที่พอใจแก่ศาลเพราะความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง การทุจริต หรือความไม่สามารถอันเห็นประจักษ์ของผู้จัดการมรดก ศาลจะถอนผู้จัดการมรดกเสียก็ได้

เหตุอื่นที่มักหยิบมาใช้ประกอบ

ทำนอกกรอบอำนาจตาม มาตรา 1719 ซึ่งให้สิทธิและหน้าที่เพียงเท่าที่จำเป็นเพื่อให้เป็นไปตามพินัยกรรม เพื่อจัดการมรดกโดยทั่วไป หรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดก
ผู้จัดการมรดกมีหลายคนแล้วคนหนึ่งทำไปเอง ทั้งที่ มาตรา 1726 วางหลักว่าต้องถือเอาเสียงข้างมาก เว้นแต่พินัยกรรมกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น
ขาดคุณสมบัติตาม มาตรา 1718 ซึ่งห้ามผู้ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ บุคคลวิกลจริตหรือบุคคลซึ่งศาลสั่งให้เป็นผู้เสมือนไร้ความสามารถ และบุคคลล้มละลาย เป็นผู้จัดการมรดก

ที่ต้องแยกให้ออกคือ ความบาดหมางในครอบครัวโดยตัวมันเอง ไม่ใช่ถ้อยคำที่มาตรา 1727 เขียนไว้ ศาลดูที่พฤติการณ์ว่าเข้าเหตุละเลยไม่ทำการตามหน้าที่หรือเหตุอย่างอื่นที่สมควรหรือไม่ ซึ่งขึ้นอยู่กับพยานหลักฐานของแต่ละกอง ควรปรึกษาทนายความไทยที่มีความเชี่ยวชาญเพื่อประเมินกรณีของคุณเอง

ใครร้องขอถอนผู้จัดการมรดกได้

มาตรา 1727 ใช้คำว่าผู้มีส่วนได้เสีย กลุ่มที่ยื่นกันมากคือทายาทโดยธรรมและผู้รับพินัยกรรมที่ยังไม่ได้รับส่วนของตน รวมถึงผู้จัดการมรดกร่วมที่ถูกกันออกจากการจัดการ ทายาทคนเดียวก็ยื่นได้ กฎหมายไม่ได้บังคับให้รวมเสียงกันก่อน แต่คำร้องที่มีทายาทหลายคนลงชื่อสนับสนุนย่อมมีน้ำหนักในชั้นไต่สวนมากกว่า

กำหนดเวลาที่ต้องระวัง และเส้นที่คนสับสนบ่อย

เส้นแรก คือเส้นของมาตรา 1727 ต้องร้องขอก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้นลง

เส้นที่สอง คือมาตรา 1733 วรรคสอง ซึ่งวางไว้ว่าคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกนั้น มิให้ทายาทฟ้องเกินกว่าห้าปีนับแต่การจัดการมรดกสิ้นสุดลง

สองเส้นนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน เส้นแรกเป็นเรื่องคำร้องขอถอนคนที่ยังทำหน้าที่อยู่ เส้นที่สองเป็นเรื่องการฟ้องเรียกความรับผิดจากการจัดการมรดกหลังจบไปแล้ว การพลาดเส้นแรกไม่ได้แปลว่าหมดทางทั้งหมด แต่ก็หมายความว่าทางที่เหลือเป็นทางที่ยาวกว่าและต้องดูข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี

ขั้นตอนขอถอนผู้จัดการมรดก

รวบรวมพยานหลักฐานว่าเกิดอะไรขึ้น ระยะเวลาขึ้นอยู่กับว่าเอกสารอยู่ในมือใคร ถ้าเอกสารทั้งหมดอยู่กับผู้จัดการมรดก ขั้นนี้จะยาวขึ้น
ขอคัดถ่ายเอกสารในสำนวนคดีเดิม จากศาลที่มีคำสั่งตั้งผู้จัดการมรดก เพื่อดูว่าคำร้องเดิมระบุทรัพย์และทายาทไว้อย่างไร ระยะเวลาขึ้นอยู่กับงานธุรการของศาลนั้น
ขอเอกสารรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง สำนักงานที่ดินในสังกัดกรมที่ดินสำหรับโฉนดและรายการจดทะเบียนย้อนหลัง สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอสำหรับเอกสารทะเบียนราษฎรและใบมรณบัตร ระยะเวลาขึ้นอยู่กับสำนักงานแต่ละแห่ง
ยื่นคำร้องขอถอนผู้จัดการมรดกต่อศาลเดียวกับที่มีคำสั่งตั้ง พร้อมบรรยายเหตุตามมาตรา 1727 หรือมาตรา 1731 ให้ตรงกับพยานหลักฐานที่มี
เข้าไต่สวน ผู้จัดการมรดกมีสิทธิคัดค้านและนำพยานเข้าสืบ คดีที่มีการคัดค้านใช้เวลานานกว่าคดีที่ไม่มีใครคัดค้าน
ฟังคำสั่งศาล และเตรียมเรื่องคนใหม่ไว้ล่วงหน้า ถ้าศาลสั่งถอนแล้วยังไม่มีผู้จัดการมรดกคนใหม่ กองมรดกจะค้างอยู่ ในทางปฏิบัติจึงมักเตรียมคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกคนใหม่ควบคู่ไปด้วย

ผลของคดีอยู่ในดุลพินิจของศาล ไม่มีสำนักงานใดรับประกันได้ว่าศาลจะสั่งถอนหรือไม่ และใช้เวลาเท่าไร

เอกสารที่ต้องใช้ และค่าใช้จ่าย

คำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดกฉบับเดิม และหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด
ใบมรณบัตรของเจ้ามรดก
ทะเบียนบ้านและบัตรประชาชนของผู้ร้อง พร้อมเอกสารแสดงความเป็นทายาทหรือผู้มีส่วนได้เสีย
บัญชีทรัพย์มรดกที่ยื่นไว้ในคดีเดิม และพินัยกรรม ถ้ามี
เอกสารที่แสดงว่ามีการละเลยหน้าที่หรือจัดการผิดไปจากอำนาจ เช่น รายการจดทะเบียนที่ดินย้อนหลัง รายการเดินบัญชีธนาคาร หนังสือทวงถามที่ส่งไปแล้วไม่มีการตอบ

ค่าใช้จ่ายแยกเป็นสองก้อนที่ไม่เกี่ยวกัน คือค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายในชั้นศาล กับค่าจ้างทนายความ อัตราค่าธรรมเนียมศาลปรับเปลี่ยนได้และขึ้นอยู่กับลักษณะคำร้อง ให้สอบถามอัตราปัจจุบันกับศาลที่จะยื่นหรือกับทนายความที่รับเรื่องโดยตรง

ทางเลือกที่ไม่ต้องถึงขั้นถอน

ทางแรกคือการลาออก มาตรา 1727 วรรคสอง เปิดช่องไว้ว่าแม้จะได้เข้ารับตำแหน่งแล้ว ผู้จัดการมรดกจะลาออกจากตำแหน่งโดยมีเหตุอันสมควรก็ได้ แต่ต้องได้รับอนุญาตจากศาล ในกองมรดกที่ปัญหาเกิดจากความไม่พร้อมมากกว่าความไม่สุจริต การให้ลาออกแล้วตั้งคนใหม่มักเร็วกว่าและบาดหมางน้อยกว่าการสู้คดีถอน

ทางที่สองคือเจรจาให้เปิดบัญชีทรัพย์มรดกและกำหนดกรอบเวลาแบ่งปันเป็นลายลักษณ์อักษร โดยใช้กำหนดเวลาตามมาตรา 1729 และมาตรา 1732 เป็นกรอบ หนังสือทวงถามที่ส่งไปแล้วให้เก็บหลักฐานไว้ ยังเป็นประโยชน์ต่อคดีถ้าสุดท้ายต้องยื่นคำร้องจริง

ถ้าคุณอ่านเรื่องนี้เพราะยังไม่มีผู้จัดการมรดกในกองมรดกของครอบครัว บทความเรื่อง ตั้งผู้จัดการมรดก ไม่มีพินัยกรรม ต้องทำยังไง และ มีพินัยกรรมตั้งผู้จัดการมรดก ต่างจากกรณีไม่มีพินัยกรรมอย่างไร จะช่วยให้เห็นภาพขั้นตอนตั้งแต่ต้น และถ้ากำลังวางแผนไม่ให้ลูกหลานต้องมาเจอเรื่องแบบนี้ อ่านเรื่อง พินัยกรรมต้องทำยังไง ทำเองได้ไหม หรือต้องจ้างทนายทำ ต่อได้

WPK ช่วยอะไรคุณได้บ้าง

ทีมของเราเป็นทนายความหลายคน มีประสบการณ์งานเอกสารและคดีมากกว่าสิบปี งานที่รับในเรื่องนี้ครอบคลุม

ประเมินว่าข้อเท็จจริงที่คุณมีเข้าเหตุตามมาตรา 1727 หรือมาตรา 1731 หรือไม่ ก่อนที่จะเสียเวลาและค่าใช้จ่ายไปกับคดี
ร่างและยื่นคำร้องขอถอนผู้จัดการมรดก รวมถึงคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกคนใหม่ควบคู่กัน
จัดเตรียมและรับรองเอกสารประกอบคำร้อง รวมถึงงานแปลรับรองไทย อังกฤษ ญี่ปุ่น สำหรับทายาทที่อยู่ต่างประเทศ
จัดทำหนังสือมอบอำนาจและงานรับรองลายมือชื่อสำหรับทายาทที่ไม่สะดวกเดินทางมาศาลด้วยตัวเอง

เราให้เซ็น NDA ก่อนเริ่มงานได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย และแก้งานให้ฟรีในกรณีที่ความผิดพลาดเกิดจากฝ่ายเรา

คำถามที่พบบ่อย

ถอนผู้จัดการมรดกใช้เวลานานแค่ไหน

ขึ้นอยู่กับว่ามีการคัดค้านหรือไม่ และคิวไต่สวนของศาลนั้นเป็นอย่างไร คดีที่ผู้จัดการมรดกยื่นคำคัดค้านและนำพยานเข้าสืบย่อมยาวกว่าคดีที่ไม่มีใครคัดค้าน ไม่มีใครรับประกันระยะเวลาได้ เพราะเป็นดุลพินิจของศาล

ทายาทคนเดียวยื่นคำร้องขอถอนผู้จัดการมรดกได้ไหม

ได้ มาตรา 1727 ใช้คำว่าผู้มีส่วนได้เสียคนหนึ่งคนใด กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าต้องรวมเสียงทายาทให้ครบก่อน

ผู้จัดการมรดกไม่ทำบัญชีทรัพย์มรดก ถือเป็นเหตุถอนได้เลยไหม

มาตรา 1731 เขียนไว้ว่าถ้าไม่ได้จัดทำบัญชีภายในเวลาและตามแบบที่กำหนด ศาลจะถอนผู้จัดการมรดกเสียก็ได้ คำว่าก็ได้หมายความว่าเป็นดุลพินิจของศาล ไม่ใช่ผลที่เกิดขึ้นเองโดยอัตโนมัติ

ปันมรดกเสร็จไปแล้ว ยังขอถอนผู้จัดการมรดกได้ไหม

มาตรา 1727 กำหนดว่าต้องร้องขอก่อนที่การปันมรดกเสร็จสิ้นลง เมื่อพ้นจุดนั้นสิ่งที่เหลือจะเป็นการเรียกความรับผิดจากการจัดการมรดก ซึ่งมาตรา 1733 วรรคสอง วางกรอบไว้ว่าทายาทฟ้องได้ไม่เกินห้าปีนับแต่การจัดการมรดกสิ้นสุดลง จุดที่ถือว่าปันมรดกเสร็จสิ้นลงเป็นประเด็นข้อเท็จจริงที่เถียงกันได้

ถ้าศาลสั่งถอนแล้ว ทรัพย์ที่ถูกโอนออกไปจะได้กลับคืนไหม

คำสั่งถอนเป็นเรื่องตำแหน่งของผู้จัดการมรดก ไม่ใช่คำสั่งที่ย้อนผลการโอนทรัพย์ให้เองในตัว การเรียกทรัพย์คืนหรือเรียกให้ชดใช้เป็นอีกเรื่องที่ต้องว่ากันตามพยานหลักฐานของแต่ละกอง ควรปรึกษาทนายความไทยที่มีความเชี่ยวชาญเพื่อประเมินกรณีของคุณเอง

ปรึกษาเรื่องถอนผู้จัดการมรดกกับ WPK

ถ้ากองมรดกของครอบครัวคุณค้างอยู่เพราะผู้จัดการมรดกไม่ขยับ เวลาที่เดินอยู่ไม่ได้เข้าข้างใคร ยิ่งใกล้จุดที่การปันมรดกเสร็จสิ้นลง ทางเลือกก็ยิ่งแคบ ให้ทีมของเราช่วยดูข้อเท็จจริงและบอกตรง ๆ ว่าเรื่องของคุณควรไปทางถอน ทางเจรจา หรือทางขอให้ลาออกแล้วตั้งคนใหม่

โดยสามารถทักแชทที่อยู่ทางด้านขวา หรือตามช่องทางต่อไปนี้ (ไลน์จะตอบไวที่สุด)

📧 Email: info@wpk-notary.com

📍 Facebook: WPK Notary

📲 Line: @wpknotary