พินัยกรรมต้องใช้เอกสารอะไร?

รายละเอียดบางอย่างอาจทำให้พินัยกรรมหรือข้อกำหนดในพินัยกรรมไม่มีผลทางกฎหมาย

พินัยกรรมจะมีผลตามกฎหมายก็ต่อเมื่อจัดทำถูกต้องตามรูปแบบที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดไว้ การขาดรายละเอียดบางประการอาจส่งผลให้พินัยกรรมหรือข้อกำหนดบางส่วนไม่มีผลใช้บังคับได้ บทความนี้สรุปเอกสารที่ควรเตรียม ขั้นตอนสำคัญ และข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการจัดทำพินัยกรรมตามกฎหมายไทย

กฎหมายไทยว่าด้วยพินัยกรรม — รู้ก่อน ทำถูก

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) กำหนดรูปแบบพินัยกรรมไว้ 5 ประเภทหลัก แต่ที่คนทั่วไปนิยมใช้มีอยู่ 2 แบบ ได้แก่

แบบที่ 1 — พินัยกรรมแบบธรรมดา (มาตรา 1656)

จะเขียนหรือพิมพ์ก็ได้ แต่ต้องมีครบทุกองค์ประกอบ ดังนี้

ทำเป็นหนังสือ (เขียนหรือพิมพ์ก็ได้)
ลงวัน เดือน ปี ในขณะที่ทำ
ผู้ทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกัน
พยานทั้ง 2 คนต้องลงลายมือชื่อรับรอง ในขณะนั้น (ภายหลังไม่ได้)

แบบที่ 2 — พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ (มาตรา 1657)

ง่ายกว่าในแง่ไม่ต้องมีพยาน แต่มีเงื่อนไขเข้มงวดมาก

ต้องเขียนด้วยลายมือตัวเองทั้งฉบับ — พิมพ์ไม่ได้เด็ดขาด
ลงวัน เดือน ปี ด้วยลายมือตัวเอง
ลงลายมือชื่อด้วยตัวเอง
หากแก้ไขข้อความใดๆ ต้องเขียนแก้ด้วยมือและลงลายมือชื่อกำกับทุกครั้ง

⚠️ สิ่งที่ทำให้พินัยกรรมเป็นโมฆะ (มาตรา 1705)

หากทำผิดแบบที่กฎหมายกำหนดในมาตรา 1656 หรือ 1657 พินัยกรรมนั้นจะไม่มีผลทางกฎหมายทันที

เอกสารที่ต้องเตรียม — Checklist ครบจบ

📋 สำหรับพินัยกรรมแบบธรรมดา (มาตรา 1656)

ผู้ทำพินัยกรรม

บัตรประชาชน หรือ Passport (สำหรับระบุตัวตนในเนื้อหา)
ตัวเอกสารพินัยกรรม (เขียนหรือพิมพ์ก็ได้) ที่ระบุ วัน เดือน ปี ครบถ้วน
ลายมือชื่อของผู้ทำพินัยกรรม ลงต่อหน้าพยาน

พยาน (ต้องมีอย่างน้อย 2 คน)

บัตรประชาชนของพยานทั้ง 2 คน (สำหรับอ้างอิงตัวตน)
ลายมือชื่อของพยานทั้ง 2 คน ลงในขณะเดียวกับผู้ทำ

⚠️ ข้อห้ามสำคัญ: พยานในพินัยกรรมจะเป็น "ผู้รับมรดก" ตามพินัยกรรมนั้นไม่ได้ (มาตรา 1653)

หากฝ่าฝืน ข้อกำหนดนั้นเป็นโมฆะ

เอกสารทรัพย์สินที่จะยก

📌 กฎหมายไม่ได้บังคับให้แนบเอกสารเหล่านี้ แต่แนะนำให้เตรียมไว้เพื่อความรัดกุม และลดข้อพิพาทในภายหลัง

โฉนดที่ดิน / หนังสือแสดงสิทธิ์ที่ดิน
เอกสารสิทธิ์ในอสังหาริมทรัพย์
บัญชีเงินฝาก / สมุดบัญชี (ระบุหมายเลขบัญชีให้ชัดเจน)
ทะเบียนรถ (ถ้ามี)

หมายเหตุ: แม้ไม่ระบุเลขที่โฉนดหรือเลขบัญชี พินัยกรรมอาจยังมีผลได้ หากสามารถระบุตัวทรัพย์สินได้แน่นอนเพียงพอ

📋 สำหรับพินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ (มาตรา 1657)

เขียนด้วยลายมือตัวเองทั้งฉบับ — ห้ามพิมพ์แม้แต่ส่วนเดียว
ลงวัน เดือน ปี ด้วยลายมือตัวเอง
ลงลายมือชื่อด้วยตัวเอง

เอกสารทรัพย์สินที่จะยก

โฉนดที่ดิน / หนังสือแสดงสิทธิ์ที่ดิน
เอกสารสิทธิ์ในอสังหาริมทรัพย์
บัญชีเงินฝาก / สมุดบัญชี (ระบุหมายเลขบัญชีให้ชัดเจน)
ทะเบียนรถ (ถ้ามี)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย — และทำให้พินัยกรรมใช้ไม่ได้

ข้อผิดพลาด	ผลที่เกิดขึ้น	มาตราที่เกี่ยวข้อง
พยานลงชื่อภายหลัง ไม่ได้ลงพร้อมกัน	พินัยกรรมเป็นโมฆะ	ม. 1656, 1705
พยานคนใดคนหนึ่งเป็นผู้รับมรดกด้วย	ข้อกำหนดนั้นเป็นโมฆะ	ม. 1653, 1705
พินัยกรรมแบบเขียนเองแต่พิมพ์บางส่วน	พินัยกรรมเป็นโมฆะ	ม. 1657, 1705
ไม่ลงวัน เดือน ปี	พินัยกรรมเป็นโมฆะ	ม. 1656, 1705
แก้ไขข้อความโดยไม่ลงลายมือชื่อกำกับ	ส่วนที่แก้ไขไม่สมบูรณ์	ม. 1661
ผู้เยาว์เป็นพยานในพินัยกรรมไม่ได้	พยานนั้นใช้ไม่ได้	ม. 1670

WPK ช่วยคุณได้อย่างไร

การทำพินัยกรรมให้ถูกต้องตามกฎหมายไทยต้องการความละเอียดรอบคอบในทุกขั้นตอน WPK Notary & Translation Services พร้อมดูแลคุณครบจบในที่เดียว ได้แก่

ร่างพินัยกรรม — ร่างข้อความให้ชัดเจน ครบถ้วน และมีผลบังคับตามกฎหมาย
ตรวจสอบและให้คำปรึกษา — ตรวจสอบความถูกต้องของรูปแบบและเนื้อหาพินัยกรรมตามกฎหมายก่อนลงนาม
แปลพินัยกรรม — บริการแปลพินัยกรรมไทย–อังกฤษ–ญี่ปุ่น สำหรับผู้ที่มีทรัพย์สินหรือทายาทในต่างประเทศ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: พินัยกรรมต้องทำที่อำเภอเสมอไหม?

A: ไม่จำเป็นเสมอไปค่ะ พินัยกรรมแบบธรรมดา (มาตรา 1656) และแบบเขียนเองทั้งฉบับ (มาตรา 1657) สามารถทำที่บ้านได้ โดยไม่ต้องไปอำเภอ แต่ต้องปฏิบัติตามรูปแบบที่กฎหมายกำหนดอย่างเคร่งครัด

Q: พินัยกรรมต้องพิมพ์หรือเขียนมือ?

A: แล้วแต่ประเภทค่ะ พินัยกรรมแบบธรรมดา (มาตรา 1656) จะพิมพ์หรือเขียนก็ได้ แต่พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ (มาตรา 1657) ต้องเขียนด้วยลายมือตัวเองทั้งหมดเท่านั้น

Q: ถ้าอยากยกทรัพย์สินให้คนที่ไม่ใช่ญาติ ทำได้ไหม?

A: ทำได้ค่ะ ผู้ทำพินัยกรรมสามารถกำหนดให้บุคคลใดเป็นผู้รับมรดกก็ได้ตามที่กฎหมายกำหนด อย่างไรก็ตาม ในบางกรณีอาจมีประเด็นทางกฎหมายเกี่ยวกับทรัพย์มรดกหรือสิทธิของบุคคลที่เกี่ยวข้อง จึงควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนจัดทำพินัยกรรม

Q: พินัยกรรมที่ทำไว้แล้ว แก้ไขได้ไหม?

A: ได้ค่ะ แต่การแก้ไขต้องทำตามรูปแบบเดิมของพินัยกรรมนั้น เช่น หากเป็นพินัยกรรมแบบธรรมดาต้องให้พยานลงชื่อรับรองการแก้ไขด้วย ไม่สามารถขีดฆ่าหรือเขียนทับได้ตามใจ

Q: พินัยกรรมต้องทำสำเนาเก็บไว้ไหม?

A: กฎหมายไม่ได้กำหนดให้ต้องมีสำเนา แต่แนะนำอย่างยิ่งให้เก็บต้นฉบับไว้ในที่ปลอดภัย และแจ้งให้ผู้ที่ไว้วางใจทราบว่าพินัยกรรมอยู่ที่ไหน

สรุป — เตรียมให้ครบ ทำให้ถูก ก่อนที่จะสายเกินไป

พินัยกรรมไม่ใช่แค่เรื่องของทรัพย์สิน แต่คือการแสดงเจตนาสุดท้ายที่คุณต้องการส่งต่อให้คนที่รัก การเตรียมเอกสารพินัยกรรมให้ถูกต้องตั้งแต่ต้น จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม

หากไม่แน่ใจว่าพินัยกรรมที่จะทำ หรือที่ทำไว้แล้ว — ถูกต้องตามกฎหมายไทยหรือเปล่า WPK พร้อมช่วยตรวจสอบและดำเนินการให้คุณอย่างถูกต้องและรัดกุม

📞 ติดต่อ WPK Notary & Translation Services

โดยสามารถทักแชทที่อยู่ทางด้านขวา หรือตามช่องทางต่อไปนี้ (ไลน์จะตอบไวที่สุด)

📧 Email: wpk.notary@gmail.com

📍 Facebook: WPK Notary

📲 Line: @519clses