หนังสือยินยอมให้บุตรเดินทางไปต่างประเทศ - สิ่งที่พ่อแม่ต้องรู้ โดยเฉพาะเมื่ออยู่คนละประเทศ

ลองนึกภาพว่าคุณเป็นแม่ที่ทำงานอยู่ญี่ปุ่น ส่วนลูกอยู่กับยายที่เมืองไทย ช่วงปิดเทอมลูกอยากบินมาเที่ยวหาคุณ แต่พ่อของลูกที่หย่าขาดกันไปแล้วไม่สะดวกไปเซ็นเอกสารที่อำเภอด้วยกัน หรืออีกสถานการณ์หนึ่ง ครอบครัวข้ามชาติที่พ่อเป็นชาวต่างชาติทำงานอยู่ต่างประเทศ อยากส่งลูกไปเยี่ยมปู่ย่าที่ต่างแดนช่วงซัมเมอร์ แต่ไม่รู้จะเตรียมเอกสารอย่างไรให้ผ่านทั้งด่าน ตม. ไทยและข้อกำหนดของประเทศปลายทาง

สถานการณ์เหล่านี้พบบ่อยมากขึ้นเรื่อยๆ ในยุคที่ครอบครัวไทยมีความเป็นสากลมากขึ้น และคำตอบของทุกกรณีก็คือ “หนังสือยินยอมให้บุตรเดินทางไปต่างประเทศ” เอกสารที่ดูเหมือนง่าย แต่ซับซ้อนขึ้นทันทีเมื่อครอบครัวไม่ได้อยู่พร้อมหน้ากันในประเทศเดียว

อำนาจปกครองบุตร: ใครมีสิทธิ์เซ็นยินยอม

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1566 บุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ (อายุต่ำกว่า 20 ปี) ต้องอยู่ใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา โดยหลักแล้วเป็นอำนาจร่วมกันของทั้งสองฝ่าย แต่มีข้อยกเว้นสำคัญคือ กรณีบิดามารดาไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน กฎหมายถือว่าอำนาจปกครองบุตรอยู่กับมารดาแต่เพียงผู้เดียว เว้นแต่จะมีการจดทะเบียนรับรองบุตรหรือมีคำสั่งศาลเปลี่ยนแปลง

ส่วนมาตรา 1567 กำหนดสิทธิของผู้ใช้อำนาจปกครอง ซึ่งรวมถึงสิทธิในการกำหนดที่อยู่ของบุตร อันเป็นฐานที่ใช้อธิบายอำนาจของบิดามารดาในการตัดสินใจเรื่องสำคัญของลูก เช่น การเดินทางออกนอกประเทศ

หนังสือยินยอมให้บุตรเดินทางต่างประเทศ: เคสปกติ vs เคสที่ต้องดูแลเป็นพิเศษ

สำหรับกรณีทั่วไป พ่อแม่จดทะเบียนสมรสกัน อยู่ในประเทศไทยทั้งคู่ และตกลงยินยอมตรงกัน สามารถไปทำหนังสือยินยอมได้ที่สำนักงานเขต/อำเภอ โดยไม่มีค่าธรรมเนียม พ่อแม่ต้องไปลงลายมือชื่อต่อหน้าเจ้าพนักงานด้วยตนเอง เอกสารนี้มีอายุใช้งานจำกัด (โดยทั่วไปไม่เกิน 6 เดือน) จึงควรวางแผนช่วงเวลาให้เหมาะสมกับกำหนดการเดินทาง

แต่ในทางปฏิบัติ มีหลายเคสที่ซับซ้อนกว่านั้น ซึ่งเป็นจุดที่ครอบครัวมักเจอปัญหาและต้องการความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ:

• พ่อหรือแม่พำนักอยู่ต่างประเทศ — ต้องทำหนังสือยินยอมผ่านสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลไทยในประเทศที่พำนักอยู่ ซึ่งมีขั้นตอน เอกสารประกอบ และเวลานัดหมายที่แตกต่างจากการทำในไทย
• พ่อแม่หย่าร้างหรือไม่ได้จดทะเบียนสมรส — ต้องเตรียมเอกสารเพิ่มเติมเพื่อพิสูจน์ว่าใครมีอำนาจปกครองบุตรที่แท้จริง
• ประเทศปลายทางหรือสายการบินต้องการเอกสารรับรองเพิ่มเติม — บางประเทศ (เช่น กลุ่มเชงเก้น สหราชอาณาจักร ออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา แคนาดา) อาจขอเอกสารยินยอมที่ผ่านการรับรองในรูปแบบเฉพาะ นอกเหนือจากแบบฟอร์มมาตรฐานของไทย จึงควรตรวจสอบกับสถานทูตประเทศปลายทางล่วงหน้าเสมอ
• เอกสารต้องใช้เป็นภาษาอังกฤษ — เมื่อยื่นต่อหน่วยงานต่างประเทศ โรงเรียนนานาชาติ หรือสายการบิน มักต้องมีคำแปลที่ถูกต้องและน่าเชื่อถือควบคู่กับต้นฉบับภาษาไทย

WPK ช่วยอะไรได้บ้าง

• แปลหนังสือยินยอมเป็นภาษาอังกฤษ ให้ถูกต้องตามหลักการแปลเอกสารกฎหมาย เหมาะสำหรับยื่นต่อหน่วยงานต่างประเทศ โรงเรียน หรือสายการบิน
• รับรองลายมือชื่อโดย Notarial Services Attorney สำหรับกรณีที่หน่วยงานปลายทางต้องการเอกสารรับรองเพิ่มเติมนอกเหนือจากแบบฟอร์มมาตรฐานของไทย ทั้งนี้ การรับรองโดย Notarial Services Attorney เป็นคนละขั้นตอนกับการรับรองนิติกรณ์ที่สถานทูต/กงสุล จึงควรปรึกษาก่อนว่าเคสของท่านต้องผ่านขั้นตอนใดบ้าง
• ให้คำปรึกษาสำหรับครอบครัวที่ซับซ้อน เช่น พ่อแม่หย่าร้าง ไม่จดทะเบียนสมรส หรืออยู่คนละประเทศ เพื่อวางแผนเอกสารให้ครบถ้วนก่อนถึงวันเดินทางจริง

คำถามที่พบบ่อย

1. หนังสือยินยอมให้บุตรเดินทางไปต่างประเทศ ต้องทำทุกครั้งที่เดินทางหรือไม่?

โดยทั่วไปจำเป็นเมื่อบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะเดินทางโดยไม่มีพ่อแม่ไปด้วยครบทั้งสองคน ควรตรวจสอบเงื่อนไขล่าสุดกับด่าน ตม. และสายการบินก่อนเดินทางทุกครั้ง เพราะข้อกำหนดอาจเปลี่ยนแปลงได้

2. พ่อแม่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน ต้องใช้เอกสารอะไรเพิ่ม?

เนื่องจากอำนาจปกครองบุตรตามมาตรา 1566 อยู่กับมารดาฝ่ายเดียว หากบิดาต้องการมีส่วนร่วมในการยินยอม อาจต้องมีการจดทะเบียนรับรองบุตรหรือเอกสารประกอบอื่นตามที่หน่วยงานกำหนด แนะนำให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อตรวจสอบเอกสารให้ครบถ้วนก่อนดำเนินการ

3. พ่อหรือแม่อยู่ต่างประเทศ ทำหนังสือยินยอมอย่างไร?

สามารถทำได้ที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลไทยในประเทศที่พำนักอยู่ ควรนัดหมายล่วงหน้าเนื่องจากบางแห่งเปิดให้บริการเฉพาะบางวัน

4. หนังสือยินยอมที่ทำในไทยใช้ยื่นกับหน่วยงานต่างประเทศได้เลยหรือไม่?

ขึ้นอยู่กับข้อกำหนดของประเทศปลายทางและหน่วยงานที่รับเอกสาร บางกรณีต้องมีคำแปลภาษาอังกฤษหรือการรับรองเพิ่มเติม ควรตรวจสอบกับสถานทูตประเทศปลายทางหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนเสมอ

5. หากอีกฝ่ายไม่ยินยอมให้บุตรเดินทาง ทำอย่างไร?

กรณีนี้มีความละเอียดอ่อนทางกฎหมายและอาจต้องอาศัยกระบวนการทางศาล จึงควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินสถานการณ์เฉพาะของท่าน